Home » Gramatyka » Podstawy » Przypadki

Przypadki niemiecki

W tej lekcji dowiesz się najważniejszych informacji o przypadkach niemieckich. Na końcu możesz sprawdzić się praktyce – czekają tam na ciebie interaktywne ćwiczenia na przypadki niemieckie. 

 Chcesz poznać więcej zagadnień z gramatyki niemieckiej? Ta lekcja jest częścią kursu  Gramatyka A1/A2.

Przypadki niemiecki – co trzeba o nich wiedzieć?

W języku niemieckim rzeczownik może być w jednym z czterech przypadków. W języku polskim jak zmienia się przypadek, zmienia się całe słowo (ciastko, ciastkiem, ciastku etc.). W języku niemieckim sam rzeczownik prawie w ogóle się nie zmienia, tylko rodzajnik przed nim:

  • Nominativ (mianownik) der Keks
  • Genitiv (dopełniacz) des Kekses
  • Dativ (celownik) dem Keks
  • Akkusativ (biernik) den Keks

przyklady zdan na przypadki niemeickiem na grafice z ciastkiem

Przypadki pytania –  na jakie pytania odpowiadają przypadki?

To w jakim przypadku jest dany rzeczownik, możesz stwierdzić zadając sobie pytanie do tego rzeczownika. I tak o ….

  • Nominativ (mianownik) zapytasz – kto? co?
  • Genitiv (dopełniacz) zapytasz – czyj?
  • Dativ (celownik) zapytasz – komu? czemu?
  • Akkusativ (biernik) zapytasz – kogo? co?

Ale zaraz..co to właściwie oznacza, że przypadek „ma swoje pytanie”?

To znaczy upraszczając, że jak się zada takie pytanie, to wiadomo w jakim przypadku musi być jakieś słowo (nie zawsze!) :

PrzypadekNominativ (mianownik) Dativ (celownik)Genitiv (dopełniacz)Akkusativ (biernik)
Przykład Das Kindgibtder Mutterdes Freundesein Geschenk
Pytanie przypadkuKto lub co daje prezent? Komu lub czemu daje dziecko prezent?Czyjej mamie daje dziecko prezent? Kogo lub co daje dziecko mamie?

A tak w praktyce można „podpytać” o przypadek:

  • Der Keks ist lecker.” (kto? co? jest smaczne – „der Keks”. „Kto? co?” to pytanie przypadku Nominativ, stąd „der”)
  • „Gib mir den Keks.” (kogo? co? mi daj – „den Keks”. „Kogo? co?” to pytanie przypadku Akkusativ, stąd „den”)
  • „Was machst du mit dem Keks?” (Dativ ma pytanie „komu? czemu?”, ale prawie wszędzie – serio! – gdzie zadasz sobie w głowie pytanie „z kim? z czym?, rzeczownik będzie w Dativie, stąd „dem”)
uwaga
Pytania przypadków służą tylko do kontroli. Jest rzeczywiście tak w 80 % (na oko), że po danym pytaniu będzie jeden z czterech przypadków. Ale – nie zawsze tak jest. Pytanie pytaniem, ale najważniejszy głos przy wyborze przypadku ma przyimek i związana z tym rekcja czasownika.

Co to jest i po co jest odmiana przez przypadki?

Każdy rzeczownik w zdaniu występuje w jednym z powyższych przypadków. Raz jest „den Vater”, a raz jest „der Vater” – to jest odmiana przez przypadki. W języku polskim zmienia się podczas odmiany przez przypadki (tak, tak – my też mamy odmianę przez przypadki, ale pewnie jej nie zauważyłeś 🙂 ) sam rzeczownik (tata, taty), a w języku niemieckim podczas odmiany przez przypadki zmienia się przede wszystkim nie sam rzeczownik, tylko rodzajnik przed nim (der Vater, den Vater).

Odmiana przez przypadki – tabela

Odmieniając coś (rzeczownik) przez przypadki, zmieniamy przede wszystkim rodzajnik przed rzeczownikiem.

  Sam rzeczownik zostaje raczej bez zmian, za to jego rodzajnik (der, die, das), wyraźnie pokazuje nam, że zmienił się przypadek. Spójrz:

Przypadek/ rodzajrodzaj męskirodzaj żeńskirodzaj nijakiliczba mnoga
Nominativ (kto/ co?) der Vater
ein Vater
die Mutter
eine Mutter
das Kind
ein Kind
die Sterne
Genitiv (czyj?) des Vaters
eines Vaters
der Mutter
einer Mutter
des Kindes
eines Kindes
der Sterne
Dativ (komu/ czemu?)dem Vater
einem Vater
der Mutter
einer Mutter
dem Kind
einem Kind
den Sternen
Akkusativ (kogo/ co?)den Vater
einen Vater
die Mutter
eine Mutter
das Kind
ein Kind
die Sterne

A zatem, w jakim przypadku jest rzeczownik, zdradza przede wszystkim jego rodzajnik. Sam rzeczownik zmienia się tylko w Genitivie w liczbie pojedynczej oraz w Dativie liczby mnogiej.

Co odmienia się przez przypadki?

Jak już stwierdziliśmy – przez przypadki odmienia się rodzajnik i czasami sam rzeczownik. Ale..

Rzeczownik w zdaniu jest przecież rzadko  sam – często określa go przecież jakiś przymiotnik:

  • „Das ist ein netter Mann.”

Czasami w zdaniu zastępuje go zaimek:

  • „Er ist sehr nett.”

Podsumowując – rodzajniki, rzeczowniki (tutaj rzadko tę deklinację „widać”), przymiotniki oraz zaimki podlegają odmianie przez przypadki (deklinacja):

  • „Ich bin mit einem netten Mann verabredet. Ich treffe mich mit ihm heute.”

Jak widzisz na przykładzie wyżej, deklinacja to w praktyce albo dodanie jakiejś końcówki, albo słowo zupełnie zmienia swoją formę („er” zamieniło się na „ihm).

Skąd wiadomo, który przypadek wybrać?

O tym, jaki przypadek wybierzesz, decyduje czasownik i przyimek w zdaniu:

  • „Ich spreche mit meiner Schwester.” (po przyimku „mit” jest zawsze Dativ, stąd zaimek dzierżawczy „meiner”)
  • „Er ruft mich an.” (po czasowniku „anrufen”, jest zawsze Akkusativ, stąd zaimek osobowy „mich”)

Z tymi pytaniami kontrolnymi jest tak, że bardzo często zadając  pytanie danego przypadku (patrz wyżej) , można już ustalić jaki przypadek trzeba zastosować. Na przykład w przypadku „anrufen” (dzwonić). Dzwonię do kogo? – to pytanie Akkusativ. Niestety, nie zawsze się to sprawdza. Trzeba generalnie nauczyć się po jakich czasownikach i przyimkach jest jaki przypadek.

Ale dopóki się nauczysz rekcji czasownika czy przyimków – warto wspomagać się pytaniami kontrolnymi. 🙂

Szczegółowe informacje o tym, kiedy stosuje się który przypadek znajdziesz w lekcjach o poszczególnych przypadkach tutaj: Genitiv, Dativ, Akkusativ.

Po co są w ogóle te przypadki?

To właśnie dzięki przypadkom wiadomo, jaką rolę w zdaniu pełni rzeczownik i w jakich „relacjach” jest z innymi słowami. Bez przypadków większość zdań byłaby niezrozumiała, albo brzmiała dziwnie.

Spójrz na poniższe zdania. W pierwszym zdaniu rzeczowniki wraz z ich rodzajnikami nie zostały odmienione przez przypadki, w drugim natomiast tak:

  • „Das Kind gibt die Mutter der Freund der Brief.” (Dziecko daje mama przyjaciel list. – brzmi dziwnie, prawda? :))
  • „Das Kind gibt der Mutter des Freundes den Brief.” (Dziecko daje mamie przyjaciela list. – w niemieckim zmieniają się rodzajniki , a w polskim same słowa – to właśnie jest deklinacja, po to są przypadki :))

Przypadek zatem określa jego relacje z innymi słowami w zdaniu. 

Pozwól, że przedstawię ci teraz pokrótce każdy z przypadków niemieckich w skrócie. Będą ci towarzyszyły przez całą naukę niemieckiego – warto więc je poznać 🙂

Nominativ (mianownik)

  • Mianownik (Nominativ) odpowiada na pytanie : kto ? co?
  • Podmiot w zdaniu jest zatem zawsze w mianowniku.

Na przykład:

Ich mache jetzt eine Pause.”/ Robię teraz przerwę. (kto robi przerwę?)

„Die deutsche Sprache macht mich fertig.” / Niemiecki język mnie wykańcza. (co mnie wykańcza? )

wsciekly czlowek
Die deutsche Sprache macht mich fertig! / Niemiecki język mnie wykańcza!

Genitiv (dopełniacz)

  • Dopełniacz niemiecki (Genitiv) odpowiada na pytanie: czyj?
  • Genitiv określa przynależność
  • Genitiv występuje po określonych czasownikach, przymiotnikach i przyimkach
  • Na końcu rzeczowników rodzaju męskiego i nijakiego pojawi się w Genitivie „s” lub „es”

Na przykład:

„Das ist die Brille meines Vaters.”/ To są okulary mojego taty. (czyje to okulary?)

„Das Auto meines Bruders.”

„Ziel des Lebens.”

Tutaj znajdziesz pełną lekcję o Genitiv.

Dativ (celownik)

  • Celownik niemiecki (Dativ) używa się po określonych czasownikach, przymiotnikach i przyimkach
  • Dativ odpowiada na pytania: komu? czemu?
  • Dopełnienie dalsze w zdaniu jest zawsze w celowniku
  • Jeżeli rzeczownik w liczbie mnogiej nie kończy się na „s” lub „n” dostaje w Dativie bonusowe „n”. Na przykład: die Fahrräder – den Fahrrädern, die Bilder – den Bildern, die Tische – den Tischen.

Na przykład:

„Kannst du mir helfen?”/ Czy możesz mi pomóc? (komu pomóc? )

Tutaj znajdziesz pełną lekcję o Dativ.

Akkusativ (biernik)

  • Biernik niemiecki (Akkusativ) używa się po określonych czasownikach i przyimkach
  • Akkusativ odpowiada na pytania: kogo? co?
  • Dopełnienie dalsze jest w zdaniu zawsze w Akkusativie

Na przykład:

„Siehst du den Mann da?”/ Widzisz tego mężczyznę? (kogo widzisz?)

„Siehst du die Frau da?”/ Widzisz tę kobietę? (kogo widzisz? )

Tutaj znajdziesz pełną lekcję o  Akkusativ.

Przypadki niemiecki – najważniejsze informacje w skrócie

  • W języku niemieckim są cztery przypadki: Nominativ (mianownik), Genitiv (dopełniacz), Dativ (celownik), Akkusativ (biernik)
  • Rzeczowniki, zaimki, przymiotniki i rodzajniki odmieniają się przez przypadki (deklinacja)
  • Podczas odmiany zmienia się przede wszystkim rodzajnik, a sam rzeczownik zmienia się tylko w Genitivie w liczbie pojedynczej oraz w Dativie liczby mnogiej
  • W mianowniku jest podmiot zdania, w bierniku dopełnienie dalsze, w celowniku dopełnienie bliższe, a dopełniacz (Genitiv) określa przynależność
  • Pewne czasowniki, przymiotniki oraz przyimki wymuszają użycie konkretnego przypadku

Przypadki niemiecki – powiązane tematy

Te tematy są powiązane tematycznie z przypadkami niemieckimi:

Czas na ćwiczenia!

Tutaj możesz rozwiązać kilka interaktywnych ćwiczeń na przypadki niemieckie.

Anna
Print Friendly, PDF & Email
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (3 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...

14 komentarzy do wpisu „Przypadki niemiecki”

  1. Przypadki w niemieckim to temat, którego można uczyć się całe życie i warto powtarzać na każdym poziomie zaawansowania! Dlatego bardzo dziękuję za praktyczne ćwiczenia!

    Odpowiedz
    • Cześć Kasia, „Ich spreche mit meiner Schwester.” – tutaj? Bo jak jest zaimek dzierżawczy (mein, dein i tak dalej) przed rzeczownikiem (Schwester) , to nie ma już rodzajnika – zaimek dzierżawczy wchodzi w rolę rodzajnika. Daj znać czy rozumiesz 🙂 pozdrawiam, Ania

      Odpowiedz
  2. Ratunku!!!!! 🙂
    Dlaczego dzieciom w szkole (ani dorosłym na kursach) nie tłumaczy się dlaczego deklinacja jest potrzebna???
    Gdybym w pierwszych latach podstawówki zobaczył przykład w stylu:

    Das Kind gibt die Mutter der Freund der Brief.” (Dziecko daje mama przyjaciel list. – brzmi dziwnie, prawda?

    to juz 30 lat temu wiedziałbym dlaczego trzeba się nauczyć odmiany przez przypadki.
    Pani wyjaśnienia są naprawdę wspaniałe.
    Dziękuję!

    Odpowiedz
    • No właśnie nie wiem….ja też mam dokładnie takie przemyślenia. Żeby się czegoś nauczyć, trzeba wiedzieć po co się to robi – proste , a jednak nie do końca 🙂 Pozdrawiam i dziękuję za komentarz, Ania

      Odpowiedz
  3. No Kobieto, pełen szacunek za to tłumaczenie!!! Kopie od kliku tygodni po necie za tym ”czymś ” co ładnym schematem zobrazowałoby mi kiedy jaki przypadek. To najbardziej trafne wyjaśnienie (to owo ”COŚ” ) jakie kiedykolwiek widziałam! dziękuję
    p.s. widziałam tu więcej perełek wiec kopie u Ciebie dalej 🙂 Zostaje na dłużej 🙂

    Odpowiedz
  4. Odmiana przez przypadki tabela – „Sam rzeczownik zostaje raczej bez zmian (…)” za wyjątkiem 2. przypadku dla rodzaju męskiego i nijakiego. Ale czy są wyjątki?
    Konkretnie mam problem ze zdaniem: „Wollte dich ins Herzen fassen.” Jest ono wzięte z oficjalnie (a także w innych źródłach) podanego tekstu piosenki pewnego niemieckiego zespołu, więc jest na pewno poprawnie zapisane i wokalista tak właśnie śpiewa (a nie np. „… ins Herz anfassen”). Moim zdaniem Herz jest w przypadku 4. liczby pojedynczej, wskazuje na to „ins” i sens zdania „Chciałbym chwycić/umieścić cię w sercu” które wyraża ruch czyli „in” łączy się z 4. Ale czemu Herz dostało końcówkę -en? Nie może być to liczba mnoga („ins”). Wszędzie w słownikach dla r. męskiego i nijakiego po rzeczowniku podawane są 2 końcówki dla 2. przyp. l.p. i mnogiej, podobnie jest przy Herz: -ens, -en i żadne inne nie są podane. Np. tutaj: https://pl.pons.com/t%C5%82umaczenie/niemiecki-polski/Herz# Podane są tam rozmaite związki frazeologiczne z Herz, wynika z nich że Herz w l.p. dostaje końcówkę -en ale w 3. przypadku (np. po von, zu, liegen + an – bezruch, haben + auf – bezruch). Po 4. nie ma ani jednego przykładu końcówki -en, np. „ihr wurde warm ums Herz” – um łączy się z 4., „Hand aufs Herz” tutaj auf w ruchu (?) łączy się z 4., podobnie an: „ans Herz legen” (?), „sich C. ein Herz fassen” – chwycić (sobie – celownik) kogo?co? serce. I bardzo ładne „jemanden in sein Herz schließen” – jak rozumiem „in” w ruchu (zamykać). Jest też przykład gdzie w 3. nie ma końcówki: „mit Herz sein”.
    Czy Herz dostaje końcówkę -en po 3., czy 4., czy też jest tu dowolność, czy chodzi o to że zamiennie jest używana liczba mnoga (serce = komory sercowe = serca ??), czy może są to idiomy, albo może gdzieś jest błąd/błędy? A co z innymi rzeczownikami?
    Z góry dziękuję za cierpliwą odpowiedź.

    Odpowiedz
  5. Odmiana przez przypadki tabela – „Sam rzeczownik zostaje raczej bez zmian (…)” za wyjątkiem 2. przypadku dla rodzaju męskiego i nijakiego. Ale czy są wyjątki?
    Konkretnie mam problem ze zdaniem: „Wollte dich ins Herzen fassen.” Jest ono wzięte z oficjalnie (a także w innych źródłach) podanego tekstu piosenki pewnego niemieckiego zespołu, więc jest na pewno poprawnie zapisane i wokalista tak właśnie śpiewa (a nie np. „… ins Herz anfassen”). Moim zdaniem Herz jest w przypadku 4. liczby pojedynczej, wskazuje na to „ins” i sens zdania „Chciałbym chwycić/umieścić cię w sercu” które wyraża ruch czyli „in” łączy się z 4. Ale czemu Herz dostało końcówkę -en? Nie może być to liczba mnoga („ins”). Wszędzie w słownikach dla r. męskiego i nijakiego po rzeczowniku podawane są 2 końcówki dla 2. przyp. l.p. i mnogiej, podobnie jest przy Herz: -ens, -en i żadne inne nie są podane. Np. tutaj: https://pl.pons.com/t%C5%82umaczenie/niemiecki-polski/Herz# Podane są tam rozmaite związki frazeologiczne z Herz, wynika z nich że Herz w l.p. dostaje końcówkę -en ale w 3. przypadku (np. po von, zu, liegen + an „w bezruchu”, haben + auf „w bezruchu”). Po 4. nie ma ani jednego przykładu końcówki -en, np. „ihr wurde warm ums Herz” – um łączy się z 4., „Hand aufs Herz” tutaj auf w ruchu (?) łączy się z 4., podobnie an: „ans Herz legen” (?), „sich C. ein Herz fassen” – chwycić (sobie – celownik) kogo?co? serce. I bardzo ładne „jemanden in sein Herz schließen” – jak rozumiem „in” „w ruchu” (zamykać). Jest też przykład gdzie w 3. nie ma końcówki: „mit Herz sein”.
    Czy Herz dostaje końcówkę -en po 3., czy 4., czy też jest tu dowolność, czy chodzi o to że zamiennie albo poetycko jest używana liczba mnoga, czy może są to idiomy, albo gdzie jest błąd/błędy? A co z innymi rzeczownikami?
    Z góry dziękuję za odpowiedź.

    Odpowiedz
    • Hej, to zdanie „Wollte dich ins Herzen fassen” nie wiem do końca co oznacza, jest to jakaś poetycka wersja czegoś, co autor miał na myśli, a w Akkusativie w żadnym wypadku nie powinno być „-en”. Jest tam z powodów znanych tylko grupie Rammstein 🙂

      Odpowiedz

Dodaj komentarz